Haustið 2010 stóð launþegahreyfingin frammi fyrir einu erfiðasta verkefni sem hún hefur tekið sér á hendur í langan tíma. Þetta erfiða verkefnið var, og er enn  fimm mánuðum eftir að samningar losnuðu,  að endurnýja kjarasamninga á vinnumarkaði.

Verkefnið var ekki bara að endurnýja almenna kjarasamninga verkafólks, heldur var málum þannig háttað  að nánast allir kjarasamningar í landinu voru lausir á sama tíma og  því var  í mörg horn að líta og að mörgu að gæta.

Í ljósi ótryggs efnahagsástands, viðvarandi atvinnuleysi og erfiðleika á vinnumarkaði má segja að verkefnið væri nær óyfirstíganlegt.

Víðsvegar innan raða stéttarfélaganna var unnið mikið og öflugt starf við undirbúning kröfugerðar.  Þessi undirbúningur byggði á þátttöku félagsmanna um allt land.

Stéttarfélögin héldu því kjaramálaráðstefnur, kjaramálakannanir og vinnustaðafundi þannig að rödd félagsmannsins næði sem best fram við mótun kröfugerðarinnar.

Alls staðar var eftir því leitað að félagsmaðurinn legði sitt lóð á vogaskálarnar þannig að áherslur hans kæmu skýrt fram við mótun kröfugerðar. 

Þessi mikla og góða vinna lagði grunninn að kröfugerð launþega í aðdraganda kjarasamninga og var ljóst að ábyrgð samninganefnda var mikil við að framfylgja ítrustu kröfum félagsmanna.

Samninganefndum var líka ljós sú ábyrgð að allir þyrftu að ganga í takt, að sameina þyrfti ólíka hópa, hópa sem innbirgðis gerðu ólíkar kröfur til að ná sínum markmiðum fram.

Þegar slík staða kemur upp reynir á samtakamátt og samstöðu launþega. Þá reynir á að sem best gangi að miðla málum svo ólík sjónamið geti sameinast um það sem við öll viljum sækja, meiri velferð og aukinn kaupmátt.

Aukinn kaupmáttur hefur því verið rauði þráðurinn í kjaraviðræðum okkar við samtök atvinnurekenda. En aukinn kaupmáttur eru ekki bara fleiri krónur í umslagið.

Hafa verður í huga önnur atriði sem líka vega þungt. Þensla má ekki verða of hröð þannig að afleiðing hennar,  aukin verðbólga,  fari  úr böndunum og éti á skömmum tíma upp þann kaupmátt sem verið er að semja um.

Hjá samtökum atvinnulífsins breytist söngurinn ekkert,  á þeim bænum eru  kröfur verkafólks um launahækkanir alltaf út úr kortinu. Hvenær hafa launakröfur verkafólks talist raunhæfar í þeirra augum? Þeir segja okkur fara fram á þrefalt meiri launahækkanir en í nágranalöndunum og slíkt gangi einfaldlega ekki upp.

Mitt svar við þessu er einfalt, fyrst þarf að jafna laun og lísfkjör hér  á við það sem gerist í nágranalöndunum. Næsta skref væri síðan  að láta okkur hafa sömu launahækkanir og þar var samið um, þá loksins erum við að tala um sama hlutinn.

Það kom skýrt fram í áherslum við mótun kröfugerðar félagsmanna víðsvegar um land að megin tilgangur samningann yrði aukinn kaupmáttur og stöðugleiki á vinnumarkaði. Unnið yrði á atvinnuleysi með bráðaaðgerðum á vinnumarkaði með mannaflsfrekum aðgerðum sem myndu skapa fleiri störf.

Í kjaraviðræðum verður að líta á óþolinmæði sem lúxus sem við getum ekki leyft okkur þótt  ekkert virðist ganga. Með þolinmæði í kjaraviðræðum er ekki verið að gefa eftir eða veita afslátt af kaupkröfum félagsmanna.

Stundum er þessi þolinmæði gagnrýnd sem linkind við atvinnurekendur, forustan eigi að láta sverfa til stáls og það strax. Sigrar vinnast ekki með óðagoti eða illa ígrunduðum aðgerðum. Þegar illa gengur er þolinmæði dyggð. 

 

En í þeim viðræðum sem staðið hafa yfir í allan vetur og standa enn hefur reynt alveg gríðarlega á þolinmæðina.

Nú er svo komið að þolinmæði okkar er á þrotum. Landssambönd innan ASÍ hafa eitt af öðru verið að vísa kjaradeilum til ríkissáttasemjara og þau sem lengra eru komin eru þegar byrjuð að undirbúa aðgerðir. 

 

Sú staða sem er kominn upp í kjaraviðræðum að eitt aðildarfélag SA, Landssamband íslenskra Útvegsmanna, hefur tekið kjarasamninga á almennum vinnumarkaði í gíslingu er algjörlega ólíðandi. Í mínum augum eru þetta ekkert annað en landráð, landráð gagnvart  verkafólki á Íslandi.

Verkafólk hefur ekkert haft um það að segja hvernig aflaheimildum á Íslandi hefur verið úthlutað. Verkafólk hefur ekki fengið arð þessum aflaheimildum, hefur ekki getað verslað með þær eða veðsett.

Af hverju ætti verkafólk að  vera beitt til að ná fram niðurstöðu sem er LÍÚ þóknanlegt ?  Svarið er einfalt, hagsmunasamtökin LÍÚ vija þessa ríkisstjórn frá og ætla beita launþegum fyrir sig til að ná fram niðurstöðu sem þeim er þóknanleg.  Það verður aldrei.

Það er með hreinum ólíkindum hve langt þessi sérhagsmuna hópur hefur komist með frekju og yfirgangi en nú er kominn tími til að stoppa þá af og nota til þess öll tiltæk ráð.

Á stundum sem slíkum er nauðsynlegt að þétta raðirnar og ráðast á ófæruna með samstöðuna að vopni. 

Það gerist eingöngu með því að forustan og fólkið hafi staðið þétt saman við undirbúning aðgerða.  Gleymum því ekki að það er fólkið í félögunum sem myndar þessa órofa heild sem samtök launþega eru.

Án þess hreyfiafls sem fólkið í félögunum er,  væri barátta forystunnar lítils virði.  Verum þess ávallt minnug að það er samtakamátturinn sem hefur skilað launafólki stærstu sigrunum.

Það er fólkið sem vinnur störfin sem finnur best hvar skóinn kreppir í kjarabaráttu launþega. Þangað eigum við í forusta launafólks að leita ráða þegar okkur rekur í vörðurnar í baráttunni við samtök atvinnurekenda.

Við sem erum í forystunni verðum og eigum að hlusta á það sem fólkið okkar hefur fram að færa.

Verum þess minnug hvert við sækjum styrkinn, hvar hugmyndir fæðast, fyrir hverju er verið að berjast og hvert ætlum við okkur í framtíðinni.

Launþegahreyfingin verður og á að virka sem samstæð heild. Heild þar sem allar skoðanir og hugmyndir eru jafn réttháar. Það er einmitt með slíku hugarfari sem launþegum mun hlotnast ríkuleg uppskera.

Uppskeru þar sem sigrar skila ávinningi inni í framtíðina.

Sá sem hér stendur hefur alltaf verið talsmaður samtöðu, verið talsmaður þess að með samstöðu og samtakamætti væru launþegum allir vegir færir, ég mun ekki hvika frá þeirri skoðun minni fyrr en í fulla hnefanna. 

Skipuleg barátta fyrir bættum kjörum,  í tæplega 100 ár,  ásamt órjúfanlegri samstöðu hinna vinnandi handa hefur skilað okkur þeim ávinningi sem við njótum í dag

En verum þess minnug að víðsvegar um heiminn standa verkamenn, enn í dag, í blóðugum átökum fyrir grundvallar mannréttindum, réttindum sem okkur hérna heima á Íslandi þykja alveg sjálfsögð en eru svo sannarlega ekki sjálfgefin.

Barátta verkafólks á Íslandi fyrir mannsæmandi réttindum hefur verið þyrnum stráð og á tíðum mjög hatrömm, í þeirri baráttu hefur reynt á þolinmæði og þrautseigju verkafólks.

Fæst gerum við okkur almennt grein fyrir því hverju áratuga löng barátta samtaka verkafólks hefur náð fram í velferðarmálum sem okkur þykja sjálfsögð í dag.

Undanfarna mánuði og vikur hefur mikið af kröftum verkalýðshreyfingarinnar farið í það að verja það sem áunnist hefur í gegnum tíðina.

Mikil orka hefur einnig farið í baráttu og strögl við ríkisstjórn landsins, ríkisstjórn sem kjörin var til að standa vörð um heimili landsmanna.

Ríkisstjórn sem verkalýðshreyfingin hefur gert samninga við.

Samninga um stöðugleika á vinnumarkaði, um bætt kjör til atvinnulausra, um úrlausn í skattamálum sem brennur hve mest á okkar fólki.

Hvaða réttlæti er í því að launþegi með rétt rúm 200 þús í mánaðarlaun skuli þurfa að greiða  tæplega þriðjung af tekjum í skatta og útsvar ?

Hvernig á slíkur einstaklingur að ná endum saman þegar allt hefur hækkað nema kaupið ?

Hann einfaldlega getur það ekki.

Stjórnvöld geta ekki endalaust ætlast til þess að almenningur í landinu sjái um að halda þjóðarskútunni á réttum kili.

Sótt er að launafólki úr öllum áttum, ekki eingöngu frá atvinnurekendum heldur hafa forstöðumenn ríkisstofnana og sveitarfélaga einnig gengið í lið með þeim sem seilast ansi langt í að skerða kjarasamningsbundin réttindi launafólks..

Í því atvinnuástandi sem við okkur blasir má í raun segja að það sé verið að svínbeygja verkafólk til að gefa eftir af kjarasamningsbundnum lágmarksréttindum  eingöngu til að halda vinnunni.

Almenningur hefur orðið misréttis og ójafnaðar áþreifanlega var á eigin skinni.     Í dag er það réttur rukkara og fjármagnseigenda sem kemur fyrst en síðastur kemur réttur almennings.

Þetta sést best á því hvernig rétti rukkaranna gagnvart almenningi er háttað, nánast ekkert er blakað við fjárglæframönnum sem fengu að skáka óáreittir í skjóli Allþingis og eftirlitsaðila. Og þeir skara enn eld að eigin köku án þess að mikið sé aðhafst.

Almenningi í landinu er ekki vorkennt þegar bjóða á ofan honum. Við sjáum fulltrúa rukkaranna vaða inn á heimili almennings og húsnæði þess boðið upp sé ekki staðið í skilum með greiðslur á réttu tíma. Þar er svigrúmið lítið og samúðin engin.   

Eftir situr almenningur í landinu blóðrisa eftir vönd innheimtumanna sem dynur á þeim sem ekki hafa staðið í skilum með hverja krónu. 

Er þetta hið nýja Ísland sem við viljum byggja ?

Ég segi Nei og aftur Nei.

Megin áhersla hefur nefnilega verið lögð á að bjarga fjármagnseigendum og koma þeim að kjötkötlunum að nýju.

Að þessu er unnið leynt og ljóst en skýrasta dæmið um viðvarandi siðleysi er hvernig fyrrum eigendum bankanna hafa verið tryggð áhrif og völd í fjármálalífi Íslendinga á nýjan leik.

Nýtt Ísland verður ekki byggt upp með stjórendum gömlu svikamillunar haldandi í alla spotta, á meðan okkur almenningi í landinu, er ætlað það hlutverk eitt að sópa upp rústum og ruslinu sem þessir snillingar hafa búið til.

Sú staðreynd að heimilin í landinu skuli ávallt þurfa að taka á sig stöðugar hækkanir þegar á móti blæs í efnahagslífi okkar er með öllu óþolandi.

Ekki nutu vestfirsk heimili góðs af  sterkri stöðu krónunnar og hagstæðum gengismun þegar góðærið svo kallaða strauk gullkálfum þessa lands um vanga. 

- Þar var sko öðru nær !

Við eigum ekki með nokkru móti að sætta okkur við þá kyrrstöðu og ráðaleysi sem einkennt hefur gjörðir stjórnvalda undanfarin misseri.

Við verðum að beita þrýstingi og samtöðu til að særa fram samstarf um auknar framkvæmdir og þannig tryggja stöðugra atvinnustig.

Efla þarf samstaf ráðamanna þjóðarinnar og sveitafélaga við launþegasamtök með það að leiðarljósi að verja hag heimilanna fyrir frekari áföllum.

Fara þarf í víðtækar aðgerðir sem hlúa að og styðja við þau fyrirtæki sem hafa í gegnum tíðina skapað atvinnuöryggi í heimabyggð. 

Knýjum á aukna innspýtingu í atvinnulífið svo hagvöxtur í landinu taki að vaxa á nýjan leik.

Leggjum okkar lóð á vogaskálarnar og hvetjum til áræðni í ákvarðanatöku okkar fólki til heilla. Látum ekki hrakspár um stöðnun eða algjört hrun verða að veruleika.

Við eigum ekki að líða að okkur sé stillt upp við vegg til að taka við afarkostum atvinnurekanda, sveitafélaga og ríkisvaldsins þegjandi og hljóðalaust.

Það er því hvatning mín til launþega þessa lands og ekki síst vestfirska launþega,  að þétta raðirnar,  láta í sér heyra, og hafa áhrif  með því að taka þátt í umræðum um kaup og kjör hvar sem tækifæri gefast.

Leggjum okkar lóð á vogarskálarnar þannig að á Vestfjörðum getum við átt farsæla framtíð.  Framtíð sem byggir á samtakamætti, elju og dugnaði vestfirsks launafólks.

Sýnum það í orði og í verki hvers við erum megnug með samstöðuna að vopni. Leggjumst öll á eitt til að koma forsvarsmönnum LÍÚ í skilning um það að það erum við, fólkið í landinu, en ekki þeir sem ráðum ferðinni í kjarabaráttu landverkafólks.

Horfum fram á vegin með festu og ákveðni og segjum, ég get, ég þori, ég vil og ég skal leggja mitt af mörkum til að baráttan fyrir bættum kjörum skili okkur sem mestum ávinningi inn í framtíðina.

Missum aldrei sjónar á markmiðunum, berjumst ótrauð fyrir bættum kjörum, ekki bara fyrir líðandi stund heldur líka fyrir framtíðina.

Látum þessar raddir heyrast hátt og snjallt, ekki bara á 1.maí. Tökum virkan þátt í að byggja betra samfélag.

Stöndum vörð um réttindi okkar og kjör, þetta eru ekki sjálfgefin lífsgæði,  fyrir þeim hefur verið barist í hart nær 100 ár.

Látum í okkur heyra og tökum þátt í að auka atvinnu og bæta kjörin.

1.Maí ávarp 2011.

Góðir félagar til hamingju með daginn  á þessum alþjóðlega baráttudegi launafólks er okkur hollt að staldra við og meta stöðuna upp á nýtt,hvað hefur áunnist í kjarabaráttu liðinna ára , hvað mætti betur fara og hvað  getum við lært af óbilandi þrautsegju og baráttuþreki fyrri kynslóða.

Nú á dögunum kom út fyrsta bindi af þremur um sögu verkalýðshreyfingar á Vestfjörðum hún er skráð af Sigurði Péturssyni sagnfræðingi og bæjarfulltrúa í Ísafjarðarbæ og nefnist bókin „Vindur í Seglum" og spannar hún tímabilið 1890 - 1930.

Þar er rakin saga fyrstu verkalýðsfélaganna á Vestfjörðum og lýsir hún miklum og óbilandi kjarki og hugsjónaeldi þess fólks sem ruddu brautina við erfiðar aðstæður og fátækt - gegn harðsnúnu valdi atvinnurekanda þeirra tíma.

Annað bindið mun fjalla m.a. um upphafssögu Verkalýðs og sjómannafélagsins Súganda og hvet ég fólk eindregið til að eignast og lesa þessa merku sögu sem er ómetanlegur og dýrmætur fróðleikur um kjarabaráttu - atvinnuhætti og byggðasögu á Vestfjörðum

Sagan mun spanna vel yfir heila öld þegar öll þrjú bindin verða komin út.

Gífurlegar breytingar hafa orðið á rúmri öld frá því að þjóðin bjó við sára fátækt í það að verða ein af 10 ríkustu þjóðum heims sem hún er í dag þrátt fyrir bankahrun og kreppu í kjölfarið.

Ef vel er að gáð má samt  finna nokkuð sammerkt með lífsbaráttu fyrri tíma og þeirri baráttu sem nútíma launa maðurinn stendur í á hverjum degi til að tryggja fjárhagslegt afkomuöryggi fjölskyldu sinnar.

Í dag eru margir fastir á skuldaklafa fjárhagslegra skuldbindinga vegna húsnæðis og bílakaupa einnig við kretitkorta fyrirtækin langt fram í tímann en fyrir rúmlega hundrað árum voru verkamennirnir bundnir á skuldaklafa við sína atvinnurekendur sem oftar en ekki ráku þá líka verslun og vöruflutninga ásamt útgerð og fiskverkun.Menn voru þar með nauðbeygðir til að fá vinnu sína greidda út í vörum og þjónustu eða í inneignarnótum hjá  vinnuveitenda sínum og höfðu þeir því ekkert frelsi til að ráðstafa tekjum sínum sjálfir og voru í raun í vistarböndum.

Skúli Thoroddsen alþingismaður Ísfirðinga lagði fyrstur fram frumvarp um kaupgreiðslur í peningum árið 1893. Tilgangurinn var að auka frelsi daglaunamanna til að versla þar sem hagstæðast var en ekki vera bundinn atvinnurekanda sínum og verslun hans.

Frumvarpið mætti mikilli andstöðu í fyrstu og varð ekki að lögum fyrr en árið 1901.

Hinn almenni launamaður í dag hefur heldur ekki mikið frelsi til að ráðstafa tekjum sínum ,því eftir fastan kostnað við rekstur heimilis og fjölskyldu er lítið eftir ef það er þá nokkuð eftir til ráðstöfunar af útborguðum mánuðarlaunum hverju sinni.

Kjarasamningar á almennum vinnumarkaði hafa verið lausir frá og með síðustu áramótum og samningaviðræður hafa nú siglt í strand og við blasa átök og verkföll ef allt heldur fram sem horfir. Enginn óskar sér þesss að þurfa að beita verkfallsvopninu nema sem neyðarúrræði en þegar verkalýðshreyfingin er höfð að leiksoppa og tækifæri til að ganga til samninga er spillt með því að Samtök Atvinnulífsins neita að skrifa undir samninga nú á dögunum nema breytingar á fiskveiðistjórnunarkerfinu liggi fyrir og verði LÍÚ þóknanlegar þá er ekki nema von að mönnum sé nóg boðið.Þetta eru alveg ótrúleg vinnubrögð þar sem báðir aðilar voru orðnir sammála um launahækkanir og samninga til næstu 3 ára.

Samninganefnd ASÍ ákvað þá að slíta samningaviðræðum þar sem breytingar á kvótakerfinu hafa ekkert með almennar kjaraviðræður að gera. Allflestir landsmenn hafa haft miklar skoðanir á fiskveiðistjórnunarkerfinu en það eru að sjálfsögðu lýðræðislega kjörin stjórnvöld hverju sinni sem setja lögin í landinu og hvorki ASÍ-LÍÚ eða SA hafa umboð til að taka löggjafann í gíslingu.

Hvað kæmi þá næst væri þá ekki hægt að ganga frá kjarasamningum ef félög verslunar og þjónustu væru ósátt við Samkeppnislögin eða ef flutningafyrirtæki væru ósátt við Umferðarlögin eða vill LÍÚ kannski fá að endurskoða Sjórnarskrána  við gerð næstu kjarasamninga.

 Nei þetta er komið langt út fyrir það hlutverk sem aðilar vinnumarkaðarins hafa og mjög ólýðræðislegt að taka kjarasamninga í gíslingu með þessum hætti það sér hver heilvita maður.

En við skulum vona að Eyjólfur hressist og atvinnurekendur almennt láti ekki óbilgirni LÍÚ ráða ferðinni og endurmeti stöðuna upp á nýtt svo hægt verði að ganga til samninga.

Það sem við þurfum síst á að halda nú þegar við erum loks farin að sjá fyrir endann á kreppunni eru óábyrg vinnubrögð sem stefna launafólki í verkfallsátök með alvarlegum afleiðingum.

Launafólk á Vestfjörðum fór í langt og erfitt verkfall 1997 til að berjast fyrir réttlátri kröfu sinni um 100 þúsund króna lágmarkslaun nú 14 árum síðar eru lágmarkslaun aðeins um 165 þúsund krónur og krafan nú er að ná lágmarkslaunum upp fyrir 200 þúsund krónurnar á næstu þremur árum.

Ef atvinnuvegir landsins standa ekki undir þeim hógværu kröfum og vilja ekki ganga til samninga á þeim grunni , þá ráða einhverjir óskyldir hagsmunir ferðinni eins og t.d. yfirráðin yfir sameiginlegum sjávarauðlindum þjóðarinnar.

Launafólk hefur orðið fyrir miklum kjaraskerðingum í kjölfar hrunsins og verið tilneytt til að axla þær byrðar sem frjálshyggjupostularnir og       

fjárglæframennirnir komu yfir á þjóðina en nú er þolinmæðin á þrotum og kominn tími til að auka kaupmátt launamanna og sína þar með raunverulegan vilja og samtakamátt  við

að endurreisa  samfélagið.

Misskiptingin var orðin gífurlega mikil í landinu fyrir hrun og við verðum að byggja nýtt samfélag á grunni jöfnuðar og félagshyggju og leggja til hliðar græðgi og sérhagsmuni sem við brenndum okkur svo illilega á við hrunið.

Við erum þegar upp er staðið öll á sama bát og eigum að geta búið öllum þjóðfélagsþegnum mannsæmandi lífskjör verandi ein af ríkustu þjóðum heims og að því markmiði skulum við öll vinna  saman að.

Ég vil að lokum fara með nokkrar verkfallsrímur sem má finna í bókinni „ Vindur í seglum" en Hjálmar Hafliðason í Hnífsdal orti þær 1926 eftir verkfall það árið og voru rímurnar boðnar upp hjá verkalýðsfélaginu Baldri til fjáröflunar fyrir sjúkrasjóð félagsins.

Mjölnir skrækir, og margir kurra

Munu ef kaupið lækkar svo,

Á hann að sækja þorskinn þurra

Þurra í kampaníið sko?

 

Hlaut að stöðvast vitlaus vinna

Vildi enginn fara í slag

Verkstjórarnir værðum sinna

Við skulum reyna næsta dag.

 

Hann svo rann upp hýr og blíður

hölda vakti kaupdeilan,

Sást þar margur sveinninn fríður

Sýsli og varalögreglan.

Nú var ei um gott að gera

Gagnvart fögru hnöppunum

Reyna sig þó best að bera

Að báðum standa á löppunum

 

Pukrið ekki einir lengur

Eflið verklýðsfélagið

Gangi í það hver dáðadrengur

Og dásamlega kvenfólkið.

 

 Lilja Rafney Magnúsdóttir

1.     maí ávarp á Ísafirði 2011.

Vorið kom hlæjandi
hlaupandi
niður hlíðina vestan megin.
Engri sjón hef ég orðið jafn bundinn
og alls hugar feginn.

Ég tók það í fang
og festi mér það
sem fegurst og best ég þekki.
Mánuður leið,
mannsaldur leið,
og ég missti það ekki.

Góðan daginn og gleðilega hátíð.

Ljóðlínurnar sem ég las urðu Guðmundi Inga skáldi að orði í upphafi sjötta áratugarins. Hann var ekki endilega að tala um árstíðina heldur að hann hefði fest sér konu sem komið með vorið í fang hans, enda 18 árum yngri.

Rót kom á huga minn í gær þegar ég sat hérna í þessum sal,- á frábærri og tímabærri ráðstefnu um tækifæri, aðstæður og samkeppni fyrirtækja á Vestfjörðum. Ég stakk mér hér inn úr vorviðrinu fyrir utan til að hlíða á áhugaverða fyrirlestra.  Þegar ég fór út var ég ekki viss hvort ég var með vorið í fangið, haustið eða hreinlega vetrarhörkur  vestfirskrar búsetuframtíðar.

Vestfirðir hafa verið byggðir frá landnámi, af duglegu, sterku og bjargálna fólki. Allt fram á þennan dag höfum við verið sjálfum okkur nóg um það  að hafa í okkur og á.

En tölur tala sínu máli, fólksflótti er staðreynd og ekkert þýðir að stinga hausnum í sandinn og neita að horfa á staðreyndir. Við höfum alltaf getað státað okkur af litlu atvinnuleysi en það hefur auðvitað  verið á kostnað þess að fólk hefur tekið sig upp og flutt í burtu í leit að atvinnu, námi og þá í framhaldinu, vinnu sem hæfði menntun  fólks.

En eigum við þá ekki bara að fara að dæmi Grunnvíkinga þegar þeir ákváðu á einum fundi að hætta þessu veseni hætta búsetu á svæðinu og flytja burt en hvurt? Er nóg að fara? Er grasið svona grænt hinu megin að allir hafi þar nóg?

Það kom fram í gær, í framsögu Vífils Karlsonar hagfræðings að við, - landsbyggðin værum að leggja meira til þjóðarkökunnar heldur en við neyttum af henni. Við værum að afla ca. 27%  (prósenta) af tekjum ríkisins en ríkið væri að eyða 15% þeirra í samneyslu á landsbyggðinni. Þetta styrkir okkur í þeirri trú að við erum ekki bara þiggjendur í samneyslunni heldur gefendur. Sælla er að gefa en þiggja.

En við megum ekki festast í þeirri sjálfsumgleði, heldur verðum við að einblína á það að við Vestfirðingar erum Þátttakendur. Fullkomnir þátttakendur í samfélaginu. Meðan svo er þá erum við fullkomlega fær um að snúa þessari byggðaþróun við eða alla vega, að reisa varnarmúr gegn frekari hnignun.  Ég held það geti verið hluti af vandanum að við höfum verið sannfærð um að partur af þessu öllu sé,  að það er búið að koma því inn í undirmeðvitund okkar að við séum dragbítar og þurfalingar á vaxtasvæðum landsins og að við stöndum framförum og hagvexti þjóðarinnar hreinlega fyrir þrifum.

 Fyrir 40 árum náðist sá sigur í áratugabaráttu íslendinga að fá handritin heim. Nú ættu Vestfirðingar að hefja sameiginlega baráttu að fá störfin heim aftur, þau störf sem hafa flust burt og líka þau störf sem verða til fyrir tilstuðlan þess opinberra en ná aldrei lengra en 70 kílómetra radíus frá Reykjavík

Dagurinn í dag er helgaður vinnandi stéttum eða launþegum. Barátta þeirra í gegnum tíðina fyrir tilveru sinni er ekkert ósvipað og okkar vestfirðinga. Atvinnurekendur líta á hina vinnandi stétt sem þiggjendur og sig sjálfa sem gefendur. Þetta hefur fengið byr undir báða vængi undanfarna vikur í samningaferlinu. Kröfur stéttarfélaganna eru  „ónáttúrulegar" og skilningur þeirra enginn á vel varðan veg þjóðarinnar í gegnum kreppuna. Allar launakröfur eru, að mati atvinnurekenda,  til þess að leggja stein í þá beinu götu og það eina sem þarf að hnykkja á, er að staðfesta eignaraðild þessara fáeinu á auðlindum þjóðarinnar.

Atvinnurekendur með LÍÚ í broddi fylkingar, boða að þeirra ein von um bjarta framtíð sé staðfesting á eignarheimild kvóta, enda hafi útgerðarmenn lagt allt sitt líf og fjárfestingar í hann.

Það sem launþegar þurfa alltaf að muna, og minna á, er að þeir eru þátttakendur en ekki þiggjendur.  Atvinnuvegir okkar og framtíðarhorfur byggjast á sameiginlegri þátttöku okkar allra, atvinnurekenda, stjórnvalda og launþega. Þetta er það mengi sem kemur okkur út úr kreppunni. Ekki staðfesting á eignaraðild kvótans.

Gömul kona  fyrir norðan sagði eitt sinn, að hún hefði tekið eftir því undanfarin ár að ef hún lifði af mars þá lifði hún út árið.

Það má vonandi yfirfæra þessi orð gömlu konunnar yfir á baráttu launþega þessa dagana. Hann hefur þrátt fyrir allt lifað út árið þrátt fyrir þrengingar og efnahagshrun og ekkert hægt að gera nema að vona að svo verði áfram.

Viðurkennum og sannfærum stjórnvöld og síðast en ekki síst Okkur sjálf um að við erum þátttakendur en ekki þiggjendur í þjófélaginu. Þá fyrst getum við sannfært okkur um að við höfum vorvinda í fangið.

 

Takk fyrir.

 Halla Signý Kristjánsdóttir

Lilja Rafney Magnúsdóttir, þingkona VG og stjórnarmaður í Verk-Vest, hefur sent vefnum grein um tillögur og hugmyndir starfshóps um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Lija leggur áherslu á nokkur grundvallaratriði verði samningaleiðin fyrir valinu, m.a. þessi:

• Framsal verði ekki heimilað hafi það í för með sér byggðaröskun. Ákvæði verði sett í samninga um byggðatengingu aflaheimilda til að styrkja búsetuskilyrði íbúanna og til að koma í veg fyrir byggðaröskun og frekari samþjöppun aflaheimilda.


• Að við innköllun allra aflaheimilda á einu bretti og endurúthlutunar á grundvelli nýtingarsamnings gegn gjaldi verði byggt á jafnræðissjónarmiðum.


• Að í samningum verði leiguframsal afnumið og tryggður opinber leigumarkaður með aflaheimildir sem nýtast m.a. til nýliðunar.


• Sett verði á aukin veiðiskylda handhafa veiðiheimilda þó takmörkuð tegundatilfærsla verði heimiluð eftir sem áður.


• Að ráðstöfun á aukningu aflaheimilda komi ekki sjálfkrafa inn á gildandi samninga og geti aukningin því nýst til nýliðunar og byggðatengdra aðgerða ásamt því að aflaheimildirnar verði settar á opinberan leigumarkað.


• Að tryggt sé að handhafi aflaheimilda samkvæmt samningi starfi eftir gildum kjarasamningi og brot geti þýtt riftun samninga.

Grein Lilju í heild er hér að neðan:

...
Meira

Hátíðarræða 1.maí 2010

Skagfirðingar, til hamingju með daginn !

Það er mér mikill heiður að fá að ávarpa hátíðarsamkomu stéttarfélaganna í Skagafirði á alþjóðlegum baráttudegi verkafólks.

Víðsvegar um heiminn standa verkamenn enn þann dag í blóðugum átökum fyrir grundvallar mannréttindum, réttindum sem okkur hérna heima á Íslandi þykja alveg sjálfsögð en eru svo sannarlega ekki sjálfgefin.

Barátta verkafólks á Íslandi fyrir mannsæmandi réttindum hefur verið þyrnum stráð og á tíðum mjög hatröm. Fæst gerum við okkur almennt grein fyrir því hverju áratugalöng barátta samtaka verkafólks hefur náð fram í velferðarmálum sem okkur þykja sjálfsögð í dag.

Í þessu samhengi vitna ég til orða Grétars Þorsteinssonar fyrrum forseta ASÍ þar sem hann talar um óþolinmæði okkar í kjarabaráttu, þar finnist okkur ekkert ganga, að við séum vanmáttug og lin við að takast á við þau verkefni sem fyrir okkur liggja.

 

Þetta er hárrétt hjá Grétari, við gerum miklar og ríkar kröfur til kjarabaráttunnar, að hún skili okkur velferð og velmegun. Það er sjálfsagt að gerð sé krafa til stéttarfélaganna, en við megum ekki vera ósanngjörn í gagnrýni okkar á störf þeirra sem standa í framvarðarsveitinni.
 
Skipuleg barátta fyrir bættum kjörum í tæplega 100 ár ásamt órjúfanlegri samstöðu hinna vinnandi handa hefur skilað okkur þeim ávinningi sem við njótum í dag. Samstöðu sem byggir á samhug, náungakærleik og því sem mestu skiptir, að bera hag heildarinnar fyrir brjósti.

En til þess að svo megi verða þá verðum við öll að taka þátt í þeirri baráttu, ekki eingöngu vera þiggjendur og farþegar.

Þrátt fyrir erfitt ástand á vinnumarkaði undanfarin misseri þá getum við glaðst yfir þeim áföngum sem við höfum náð samstöðuna að vopni, því þeir eru fjölmargir.

Því er vert að stikla á nokkrum mikilvægum atriðum sem hafa náðst fram með baráttu verkalýðsfélaganna í landinu,  og fara yfir hverju sú barátta hafur skilað landsmönnum öllum.

Verkalýðshreyfingin hefur löngum barist fyrir því að fá hinn óheyrilega langa vinnudag verkafólks styttan. Árið 1910 var fyrst gerð tilraun til að lögbinda 10 tíma vinnudag en ekkert þokaðist fyrr en þingmenn ASÍ tóku umræður um hvíldartíma sjómanna upp á Alþingi.

Í framhaldinu komu Vökulögin fram sem tryggðu íslenskum Sjómönnum sex tíma hvíld á sólahring. Vökulögin er eitt fyrsta dæmið um réttindi sem áunnist hafa vegna verkalýðsbaráttu.

Árið 1920 heyrist í fyrsta sinn krafan um 8 stunda vinnudag hérlendis, hjá prenturum. Eftir hörð átök á vinnumarkaði 1942 náðist fram 8 stunda vinnudagur inn í kjarasamninga. En það var ekki fyrr en 1972 sem 40 stunda vinnuvika var loks lögfest.

 Fyrstu lögin um almannatryggingar voru sett 1936 eftir margra ára þref á Alþingi. Andstæðingar verkamanna héldu því meira að segja fram í fullri alvöru að almennileg samfélagsþjónusta myndi ýta undir veikindi og leti.

Með almannatryggingunum var viðurkennt að allir í samfélaginu bæru ábyrgð á að framfleyta þeim sem ekki höfðu tök á því sjálfir. Með endurskoðun á lögunum um almannatryggingar 1946 var félagslegt öryggi sett í öndvegi og bótarétturinn rýmkaður.

Lög um stéttarfélög og vinnudeilur eða vinnulöggjöfin eins og hún er oftast kölluð var lögtekin árið 1938. Með vinnulöggjöfinni er mótaðar samskipta- og leikreglur á íslenskum vinnumarkaði.

Helsta markmið hennar er að tryggja vinnufrið í landinu. Lögin eiga að tryggja að vegna árekstra sem kunna að skapast á milli aðila vinnumarkaðarins hljótist sem minnst tjón fyrir atvinnulífið í landinu.

Lög um Atvinnuleysistryggingar voru hugsaðar til að tryggja þeim sem eru í atvinnuleit lágmarksframfærslu þangað til starf hefst á nýjan leik.

Réttinn til orlofs fékk íslenskt verkafólk 1943, eftir að frumvarp þess efnis hafði legið fyrir Alþingi árum saman. Blað ASÍ, Vinnan, nefndi árangurinn "...réttarbót, sem telja verður stórsigur í hagsmunabaráttu íslenzks verkalýðs."

ASÍ lagði strax áherslu á að fólk gæti nýtt orlof sitt sem best og liður í því var bygging orlofshúsa víðs vegar um landið. Þau fyrstu risu í Ölfusborgum 1962, en landssvæðið við Hveragerði fékk Alþýðusambandið að gjöf frá þáverandi forsætisráðherra.

Í kjarasamningi ASÍ og vinnuveitenda árið 1969 var kveðið á um að stofnaðir skyldu lífeyrissjóðir á félagslegum grundvelli fyrir alla launamenn innan Alþýðusambandsins. Þá hafði verið rætt um almenna lífeyrissjóði á Alþingi frá 1957.

Nýr samningur var gerður um sjóðina 1995 þar sem grunnstoðirnar þrjár voru áréttaðar; samtrygging, skylduaðild og sjóðssöfnun.

Þá má einnig telja hér upp áfanga eins og Sjúkrasjóði stéttarfélaganna - Kvennafrídaginn - Fæðingarorlof og nokkru síðar feðraorlof og fræðslusjóðir stéttarfélaganna og nú síðast starfsendurhæfingarsjóð, svo nokkur mikilvæg atriði séu nefnd.

Undanfarna mánuði og vikur hefur mikið af kröftum verkalýðshreyfingarinnar farið í það að verja það sem áunnist hefur í gegnum tíðina. Mikil orka hefur farið í baráttu og strögl við ríkisstjórn landsins, ríkisstjórn sem kjörin var til að standa vörð um heimili landsmanna.

Ríkisstjórn sem verkalýðshreyfingin hefur gert samning um stöðugleika á vinnumarkaði, ríkisstjórn sem virðist ekki víla fyrir sér að ganga á bak orða sinna og jafnvel seilast í þá átt að okkar fólk verði fyrir umtalsverðum réttindamissi.

Í vetur höfum við orðið þess áskynja að stjórnvöld munu ekki víla fyrir sér að höggva í áratugalanga réttindabaráttu verkafólks.  Má í því samhengi nefna atlögu félagsmálaráðherra að atvinnuleysisbótum og fæðingarorlofssjóði.

Í vetur sem leið átti að ganga fram af fullri hörku af hálfu félagsmálaráðherra við að brjóta niður bótakerfi sem verkalýðshreyfingin hefur náð að byggja upp. Með Alþýðusambandið í fylkingarbrjósti náðist að koma í veg fyrir að þær breytingar næðu framgangi.

Þá er einnig rétt að minna á hugmyndir fjármálaráðherra varðandi afnám sjómannaafsláttarins. En slíkt inngrip inn í kjaramál ákveðinnar starfsstéttar í landinu er með öllu ólíðandi. Þessari fyrirhuguðu aðför að kjörum sjómanna hefur verið mótmælt harðlega af samtökum sjómanna.

Það er engin tilviljun að á sama tíma og skerðing sjómannaafsláttarins á að hefjast, í byrjun næsta árs, eru kjarasamningar sjómanna lausir.  Með þessum hætti er ráðherra vísvitandi að hafa áhrif á kjaraviðræður sjómanna og útvegsmanna.

Þá höfum við orðið vitni að því að samgönguráðherra hikar ekki við að beita hótun um lagasetningu á kjarabaráttu og verkföll sé þess óskað af hálfu atvinnurekenda. Er þetta tónninn sem verður gefinn þegar kemur að samningaviðræðum á almennum markaði í haust? 

Skilaboð Alþingismanna til vinnandi stétta eru mjög skýr,  þeir munu ekki hika við að taka af launafólki  þeirra áhrifaríkasta vopn. Vopnið sem best hefur dugað í  baráttunni fyrir bættum kjörum, verkfallsvopnið.

Þetta sterka vopn verkafólks í baráttunni fyrir bættum kjörum má ekki undir neinum kringumstæðum gefa eftir, vilji menn átök þá er slík framkoma besta leiðin til að framkalla þau.

Í því samhengi vitna ég í orð Gylfa Arnbjörnssonar forseta ASÍ frá ársþingi SGS þar sem forsetinn bríndi þingfulltrúa með þessum orðum „ Ef þeir vilja stríð þá fá þeir stríð". 

Ein stærstu svik ríkisstjórnarinnar við launafólk í landinu eru vanefndir á hinum margumtalaða Stöðugleikasáttmála, sem í raun er ekkert annað en kyrrstöðu samningur fyrir okkar fólk, já kyrrstöðusamningur er réttnefni á bastarðinum.

Hinn almenni launaður hefur ekki borið það úr býtum sem lofað var í sáttmálanum, almennum stöðugleika á vinnumarkaði.

Lítið hefur verið efnt af loforðunum þó eitthvað hilli undir með framkvæmdir og fyrirheit um aukna atvinnu þegar kemur fram á sumarið.

Nei, á því ári sem brátt er frá því Stöðugleikasáttmálinn var undirritaður hefur launfólk á Ísland orðið fyrir hverju áfallinu á fætur öðru í formi gríðalegra hækkana á nauðsynjavörum ásamt aukinni skattpíningu bæði í formi hækkunar tekjuskatts og jaðarskatta sem rífa krónurnar úr hálftómum buddum hjá íslensku verkafólki.

Það fór nefnilega þannig að þegar ríkisstjórnin loksins kom sér að því að breyta skattkerfinu og koma upp þrepaskiptu skattkerfi, þá var valin sú leið að láta lág - og millitekjufólk taka á sig hlutfallslega meiri skell en aðra hópa í þjóðfélaginu.

Hvaða réttlæti er í því að launþegi með rétt rúm 200 þús í mánaðarlaun skuli þurfa að greiða  tæplega þriðjung af tekjum í skatta og útsvar ?

Hvernig á slíkur einstaklingur að ná endum saman þegar allt hefur hækkað nema kaupið ?

Hann einfaldlega getur það ekki. Er þetta hið nýja Ísland sem við viljum byggja ? Ég segi Nei og aftur Nei.

Stjórnvöld geta ekki endalaust ætlast til þess að almenningur í landinu sjái um að halda þjóðarskútunni á réttum kili.

Töluvert af tíma stéttarfélaga í landinu eftir bankahrun hefur farið í að verja  réttindi sem náðst hafa fram með árátugalangri baráttu.

En það loga víða eldar sem erfitt hefur reynst að slökkva og er sem nýjir kvikni jafnharðan og aðrir hafa verið slökktir.

Sótt er að launafólki úr öllum áttum, ekki eingöngu frá atvinnurekendum á almennum markaði heldur hafa forstöðumenn ríkisstofnana og sveitarfélaga einnig gengið í lið með óprúttnum atvinnurekendum og seilast annsi langt í að skerða kjarasamningsbundin réttindi launafólks.

Má í því sambandi nefna að þrátt fyrir fögur fyrir heit um að ekki verði ráðist á fólkið á lægstu laununum inn á stofnunum þá virðist sagan endurtaka sig, að niðurskurður og sparnaður nái sjaldnast upp fyrir gólflistana.

Í því atvinnuástandi sem við okkur blasir má í raun segja að það sé verið að svínbeigja verkafólk til að gefa eftir af kjarasamningsbundnum lágmarksréttindum sínum til að halda vinnunni.

Þetta er að sjálfsögðu með öllu ólíðandi og þarf launafólk að standa saman og með stéttarfélögunum til að snúa þessari öfugþróun við.

Starfsfólk stéttarfélaganna verður því miður vitni að því,  nánast í hverri viku að einhver félagsmaður leitar ásjár og aðstoðar hjá félaginu þar sem fyrir liggur að skerða laun eða önnur kjarasamningsbundin réttindi.

Til lengri tíma munu slíkar aðgerðir leiða af sér enn frekari samdrátt í samfélaginu, samdrátt sem við þurfum síst á að halda eins og nú árar.

Félagsmenn okkar eru gjörsamlega ráðþrota, en yfir þeim hangir hótunin um uppsögn sætti þeir sig ekki við það sem fyrir þá er lagt.

Þarna er ekki verið að ráðst á feitu bitana, það er fólkið okkar sem gjarnan er á strípuðum töxtum sem ráðist er á.

Það er ömurlegt og sárar en orðum taki að verkalýðshreyfingin skuli ekki fá stuðning félagshyggju ríkisstjórnar til að stöðva þessa ósvinnu.

Kjörorð ASÍ "Einn réttur ekkert svindl" á fullt erindi í samfélagsumræðuna, því taka þarf á misrétti og ójöfnuði sem enn virðist dafna í þjóðfélaginu.  

Almenningur hefur orðið misréttis og ójöfnuði áþreifanlega var á eigin skinni.     Í dag er það réttur rukkara og fjármagnseigenda sem kemur fyrst en síðastur kemur réttur almennings.

Þetta sést best á því hvernig rétti rukkaranna gaganvart almenningi er háttað, en ekkert er blakað við fjárglæframönnum sem fengu að skáka óáreittir í skjóli Allþingis og eftirlitsaðila eins og nýlega útkomin skýrsla staðfestir.

Og þeir skara enn eld að eigin köku án þess að mikið sé aðhafst.

Við sjáum fulltrúa rukkaranna vaða inn á heimili almennings og húsnæði þess boðið upp sé ekki staðið í skilum með greiðslur á réttu tíma. Þar er svigrúmið lítið og samúðin engin. 

Almenningi í landinu er ekki vorkennt þegar bjóða á ofan honum. Þá er ekki verið að spyrja hvort börn almennings verði fyrir óbætanlegu sálrænu tjóni af völdum innheimtumanna bankanna.

Nei því fer víðsfjarri.  

Við höfum orðið vitni að hneykslun yfir mótmælum almennings fyrir framan hús fjárglæframanna og óreiðufólks. Þá er talað um friðhelgi einkalífsins og það aðkast sem fjölskyldur þeirra og ekki síst börn verða fyrir.

Fjárglæframenn áttu  val sem almenningur hafði ekki,  þeir völdu að fara þá leið sem stjórnaðist af græðgi og siðblindu án þess að hugsa um hag almennings.  

Með þessu athæfi völdu þeir að stofna sér og sínum í hættu án þess að þurfa að taka afleiðingum gjörða sinna.

Eftir situr almenningur í landinu blóðrisa eftir vönd innheimtumanna sem dynur á þeim sem ekki hafa staðið í skilum með hverja krónu.  

Það á ekki að vorkenna fjárglæframönnum sem leggjast svo lágt að skýla sér á bak við fjölskylduna þegar á hólminn er komið.

Almenningur valdi ekki þann klafa að þurfa borga skuldir óreiðumanna eftir bankahrunið og skyldi engan undra þótt undan láti.

Það þarf mikið að ganga á svo að langlundargeð þjóðarsálarinnar sé svo kvalið að einstaklingar finni hjá sér þörf til að mótmæla fyrir utan heimili þessara óreiðu einstaklinga.

Megin áhersla hefur nefnilega verið lögð á að bjarga fjármagnseigendum og koma þeim að kjötkötlunum að nýju. Að þessu er unnið leynt og ljóst en skýrasta dæmið um viðvarandi siðleysi er hvernig fyrrum eigendum bankanna hafa verið tryggð áhrif og völd í fjármálalífi Íslendinga á nýjan leik.

Nýtt Ísland verður ekki byggt upp með stjórendum gömlu svikamillunar haldandi í alla spotta, á meðan okkur almenningi í landinu, er ætlað það hlutverk eitt að sópa upp rústum og ruslinu sem þessir snillingar hafa búið til með óteljandi góðærispartýum.

Þolinmæði og langlundargeð launþega er á þrotum. Við eigum ekki með nokkru móti að sætta okkur við þá kyrrstöðu og ráðaleysi sem einkennt hefur gjörðir stjórnvalda undanfarin misseri.

Við verðum að beita þrýstingi og samtöðu til að særa fram samstarf um auknar framkvæmdir og þannig tryggja stöðugra atvinnustig.

Leggjum okkar lóð á vogaskálarnar og hvetjum til áræðni í ákvarðanatöku okkar fólki til heilla. Látum ekki hrakspár um stöðnun eða algjört hrun verða að veruleika.

Knýjum á um að stóraukna innspýtingu í atvinnulífið svo hagvöxtur í landinu taki að vaxa á nýjan leik.

Látum ekki etja okkur saman líkt og var ástundað fyrir miðja síðustu öld þegar þrengdi verulega að á vinnumarkaði. Á þeim tíma var reynt að brjóta níður baráttuvilja verkafólks með öllum tiltækum ráðum.

Við megum ekki láta slíkt henda aftur, til of mikils hefur verið barist.

Launþegasamtök í landinu verða að vinna saman þegar á eitthvert okkar er hallað. Sýna hvort öðru samstöðu, ekki bara í orði heldur líka í verki.

Beri okkur gæfu til að hafa slíkt að leiðarljósi er launafólki allir vegir færir.

Samtök launþega í landinu verða að standa hvert með öðru í þessari baráttu. Þar skiptir ekki máli hvort einhver telji körfurnar ekki raunhæfar, því það er skylda launþega að styðja hvorn annan í baráttunni fyrir bættum kjörum.

Á næstu vikum og mánuðum má búast við því að mikið muni mæða á samstöðu og samtakamætti alls launafólks. Verum þess minnug að áratugalöng barátta verkalýðshreyfingarinnar hefur skilað okkur þangað sem við erum í dag, bæði í velferðar og kjaramálum.

Þetta velferðarsamfélag ber okkur skylda til að verja með öllum hugsanlegum ráðum. Með samstöðuna að vopni munum við launþegar áfram vinna okkar stærstu sigra.   

Skagfirðingar verum þess minnug hverju áratugalöng barátta hefur skilað okkur.

Látum slagorð dagsins vera okkur að leiðarljósi og stöndum þétt saman með félögum okkar sem eiga í baráttu fyrir bættum kjörum og tryggari atvinnu - Við Viljum Vinna.